De insulinevalkuil

Koolhydraten vormen een brede categorie die varieert van brood, rijst en pasta tot groenten, fruit, granen en peulvruchten. Meestal zijn ze afkomstig van op planten gebaseerde producten, maar er zijn allerlei soorten producten waarvan u niet zou verwachten dat ze koolhydraten bevatten. Worstjes kunnen brood en ‘vulling’ bevatten en vaak ook meel; zuivelproducten (melk, boter, kaas en yoghurt) bevatten allemaal een percentage koolhydraten.

Koolhydraten worden in het spijsverteringssysteem afgebroken tot de enkelvoudige suikers waaruit ze zijn opgebouwd (zoals glucose en fructose). De alvleesklier scheidt vervolgens het hormoon insuline af, dat ervoor zorgt dat de suiker via de bloedstroom worden vervoerd naar de plekken waar ze worden gebruikt voor energielevering, of waar ze worden opgeslagen als glycogeen in de lever of als vet in de cellen. Men gelooft nu dat de calorieën van deze suikers afkomstig zijn, eerder als vet worden opgeslagen dan de calorieën die van eiwitproducten of van dierlijk vet  zelf afkomstig zijn. Vandaar dat deze vermeden worden in een koolhydraatarm dieet.

Enkelvoudige koolhydraten zoals de suiker die u in een kop thee doet of de fructose die in fruit zit, worden sneller opgenomen dan samengestelde koolhydraten, zoals volle granen, bonen en groenten. Bewerkte voedselproducten, waaronder brood, cakes, koekjes en witte rijst, bevatten allemaal een hoog percentage enkelvoudige koolhydraten. Ruwe voedselproducten zoals bruine rijst, peulvruchten en steelgroenten bevatten allemaal vezels, die in het spijsverteringssysteem eerst moeten worden afgescheiden van de rest van het voedsel voordat ze in suikers kunnen worden afgebroken. Daarom duurt het langer voordat de suikers van deze producten in de bloedstroom terecht komen. De vezels passeren vervolgens het spijsverteringskanaal zonder te worden opgenomen. Deze zijn dan ook vaak toegestaan in een koolhydraatrm dieet.

Als u een maaltijd of snack eet die voornamelijk uit enkelvoudige, bewerkte koolhydraten bestaat, bijvoorbeeld een geroosterde snee wit brood met jam, een gebakje, een chocoladereep of een bord pasta, worden de suikers massaal in 1 keer in uw bloedstroom opgenomen. Hierdoor wordt de alvleesklier aangemoedigd tot het aanmaken van grote hoeveelheden insuline om deze suikers te kunnen verwerken. Door deze overmatige hoeveelheid insuline wordt een signaal aan de lever afgegeven om alle overtollige energie als vet op te slaan, waarmee het lichaam dus een signaal ontvangt om het vet te bewaren. Door deze enorme hoeveelheid suiker in uw bloed voelt u zich goed, totdat uw suikerspiegel niet lang daarna weer begint te dalen. Hierdoor gaat u zich moe voelen en krijgt u meer zin in koolhydraten om uw energiepeil weer te verhogen. Hebt u ook wel eens een lunch gehad die bestond uit pizza en knoflookbrood, en vervolgens tegen de slaap gevochten achter uw bureau? Nu weet u dus hoe dat komt. Een voordeel van een koolhydraatarm dieet is dan ook dat je je vaak veel fitter voelt en geen inzinking krijgt na het eten.

Insuline wordt ook wel een het ‘hongerhormoon’ genoemd vanwege de invloed ervan op uw eetlust. Mensen die de hele dag door veel koolhydraten eten, ervaren pieken en dalen in hun bloedsuikerspiegel, waardoor ze trek krijgen en meer willen eten. Hun insulinespiegels blijven hoog en vaak wordt er meer insuline aangemaakt dan nodig is. Dit heeft tot gevolg dat het lichaam meer vet opslaat. Het heeft ook nog een andere bijwerking: omdat de insulinespiegels na een uitgebalanceerde maaltijd gaan dalen, wordt de afgifte van serotonine geactiveerd, het hersenstofje waardoor je je goed voelt, en dat ons laat weten dat we verzadigd zijn. Mensen met hoge insulinespiegels kunnen dit stoppen-met-eten-signaal niet ervaren, waardoor ze maar zelden het gevoel krijgen dat ze genoeg hebben gegeten.

Diegenen die de inname van koolhydraten beperken en hoofdzakelijk de samengestelde koolhydraten eten die langzamer in het bloed worden opgenomen, kunnen hun insulinespiegels reguleren zodat hoge pieken en dalen worden vermeden. Hierdoor voelen zij zich minder hongerig en zullen ze minder lichaamsvet opslaan. Dat is het basisargument achter een koolhydraatarm dieet, hoewel er, zoals u later zult zien, verschillende theorieën bestaan over hoeveel koolhydraten men kan eten en op welk moment.